Trans-Atlantische waardengemeenschap? Lang voordat de VS het uitmaakte, haalden we zelf die waarden uit de gemeenschap
J
D Vance maakte een belangrijk punt: Europa is zelf zijn eigen grootste bedreiging. In een agressieve, obscene toespraak die geen twijfel meer laat over de fascistoïde oligarchie in het Witte Huis, sloopte de Amerikaanse vicepresident vrijdag in München tachtig jaar aan vertrouwen. Met zijn ‘bedreiging van binnenin’ sloeg Vance de spijker op zijn kop, zij het om heel andere reden dan Vance bedoelde.
De vergelijkingen met de jaren dertig waren na afloop niet van de lucht. In zijn essay Who will defend Europe in de Financial Times stelde Ruslandkenner Keir Giles dat alle historische analogieën mank gaan, ook deze: ‘Het gevaar voor Europese democratieën is gróter dan negentig jaar geleden.’
De Pax Americana is voorbij. Tachtig jaar onderhandelde, onderhield en betaalde de VS voor de wereldvrede. Vrijdag is Oekraïne voor de bus gegooid. De Pax ligt in gruzelementen. En Amerika werd van bondgenoot een bedreiging.
Het vredesarrangement tussen Amerika en Europa is opgezegd niet bij gebrek aan gevaar, maar bij juist een expansieve Russische oorlogsindustrie. Ruslands economie werd de laatste jaren afhankelijk van de bedrijvigheid in defensie en nationale veiligheid; 40 procent van de Russische overheidsuitgaven. Als gevolg daarvan rest Poetin politiek noch economisch een andere toekomst dan oorlogvoeren.
Dát allemaal zag Europa gebeuren: Poetins revisionisme. Trumps wraakzucht. De machtsgreep van techmiljardairs wier sociale media Europese democratieën ondermijnen. Europa liet het gelaten op zich af komen. In Nederland ging de grootste rechtse partij regeren met een Poetin-adept die de rechtsstaat aanvalt. Nu gaf JD Vance de Europese leiders een verlammende trap voor hun ballen. Met grote ogen sprak de Nederlandse premier voor de camera’s: ‘Ik ben verbaasd.’
Er zijn ook mannen gesneden uit ander hout, uit moed. Zelensky: ‘Ik geloof in Europa, en, daar ben ik zeker van, u ook.’ De Oekraïense president benoemde de echte bedreiging voor Europa: het is uit gemakzucht afhankelijk gebleven. En nu moet het als de sodemieter gaan vechten voor zijn eigen vrijheid. ‘Dan gaat het niet meer om verhoging van defensie-uitgaven als percentage van het bbp. Mensen moeten beseffen dat ze hun eigen huis moeten verdedigen.’
President Macron roept al jaren om een Europese defensie en haalde maandagmiddag de kopstukken naar Parijs. Zij zullen met olympische wilskracht over schaduwen, taboes en andere hordes heen moeten springen. De defensie-uitgaven zullen rap stijgen. Naar 5 procent, zegt Donald Tusk, premier van Polen, dat nu EU-voorzitter is. Omdat daarvoor ook privaat kapitaal nodig is, zijn – sorry Nederland – gezamenlijke Europese leningen (eurobonds) onvermijdelijk. De defensie-industrie zal worden uitgebreid. Eén Europese standaard is nodig voor tanks, onderdelen en helmen. Mogelijk moet de dienstplicht worden geactiveerd.
Ook het hart van de EU, de interne markt, moet versterkt. Oud ECB-chef Mario Draghi berekende dat interne obstakels de concurrentiekracht evenzeer hinderen als Amerikaanse tarieven van 45 procent. De EU kan werk maken van één kapitaalmarkt. Alles om Europa te verzelfstandigen van Amerika en China.
Ongeacht brutale dreigementen van techmiljardairs, moet de EU haar democratie beschermen tegen nepnieuws, complotten en manipulatie – Chinese en Amerikaanse sociale media reguleren dus.
En dan de ziel van Europa... ach, die ziel. Al het gejammer over de trans-Atlantische ‘waardengemeenschap’, lang voordat rechts-extremistische oligarchen de verkering uitmaakten, hebben wij zelf de waarden uit de gemeenschap gehaald. Een halve eeuw is het land bestuurd op koopkracht. De burger werd consument, en die slaat alleen nog aan op bedreiging van zijn eigen kleine en vulgaire pleziertjes. Moedig is de politicus die de consument weer burger maakt. Die het waagt hem te zeggen dat hij voor zijn plezier veiligheid nodig heeft. En, Zelensky weet het, dat vraagt offers.
Over de auteur
Marcia Luyten is journalist en columnist van de Volkskrant. Luyten presenteerde Buitenhof en werkte zes jaar in Afrika. Ook schreef ze onder meer Het geluk van Limburg en de biografie Moederland, de jonge jaren van Máxima Zorreguieta. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant.
Reacties
Een reactie posten